Hoe komt het toch dat mijn studenten mij regelmatig vertellen dat de mix die ze hebben gemaakt heel anders klinkt als deze wordt afgespeeld bij ons in Volver Studio? Veel studenten luisteren hun mix niet af op verschillende systemen. Hadden ze dit wel gedaan dan waren ze er misschien achter gekomen dat hun mix buiten de muren van de eigen studio niet even fris en fruitig klinkt. Vaak komen ze er dan pas achter dat er in het mixproces allerlei beslissingen gemaakt zijn die niet het gewenste effect hebben.

Er gebeurt dus iets in de vertaling van de eigen studio naar de buitenwereld. Dit terwijl het natuurlijk juist de bedoeling is dat de mix op alle denkbare systemen op zijn minst acceptabel klinkt. Welk probleem ligt hier nu aan ten grondslag?

Een eenvoudige vraag met helaas niet zo’n simpel antwoord. Kort door de bocht zou je kunnen stellen dat wat je in je control room hoort een optelling is van dat wat je speakers uitspugen en de akoestiek van de ruimte. Vuistregel hierin is dat harde oppervlakten, zoals muren, vloeren en plafonds het geluid dat er uit je speakers komt reflecteren. Dat wat je hoort is dus altijd een mix, -toepasselijk woord-, van het geluid uit je speakers en de reflecties van de ruimte. Meer harde oppervlakten zorgen dus ook voor meer reflecties. In de studiowereld willen we deze reflecties tot het minimum beperken zodat de muzikale ‘informatie’ die er uit onze speaker komt zo zuiver mogelijk is. De studio-eigenaar met ruimte en budget gaat zodoende dan ook graag aan de slag om dit voor elkaar te krijgen. Hierin zijn er grofweg een paar mogelijkheden; de reflecties absorberen, verstrooien of af wenden van de luisterpositie. En vaak liefst een combinatie hiervan.

Veel producer/engineers hebben voor deze maatregelen niet de fysieke ruimte beschikbaar laat staan het geld voor akoestische panelen. Kun je met een beperkt budget dan toch wat ‘zinnigs’ doen om de mix die je maakt beter te laten klinken? En dan liefst overal waar je luistert? Natuurlijk kan dat. Veel van de oplossingen zijn relatief simpel.

Als eerste is het verstandig om in je studio een ‘neutraal’ klinkende speaker te gebruiken. Veel fabrikanten weten dat muzikale thuiswerkers van ‘dik’ laag houden. Veel en rond laag is indrukwekkend en vet. Sommige fabrikanten ontwikkelen daarom een speaker die zo gebouwd is dat deze op een plankje in de winkel eigenlijk het best klinkt, lees; het meeste laag heeft. Nadat de speaker gekocht is, blijkt deze vaak niet de noodzakelijke neutraliteit te hebben en worden er dus met name in het laag allerlei beslissingen gemaakt die eigenlijk alleen werken voor die ene speaker set in die ene ruimte.

Als je een speaker hebt gevonden die misschien wat minder indrukwekkend klinkt maar wel ‘eerlijke’ informatie geeft over jouw mix, is de eerste stap gezet. Vervolgens is het noodzakelijk om iets te doen aan de manier waarop de ruimte waar je werkt akoestisch reageert. Wat zou je nou kunnen doen zonder je halve kamer te verbouwen en je banksaldo te plunderen?

Een aantal eenvoudige oplossingen:

1. De meest in het oog springende akoestische rode vlag is toch wel het beeldscherm dat tussen de speakers is geplaatst. Veel studenten volgen klakkeloos de velen advertenties van studiobureau bouwers die steevast ruimte inrichten voor een flink beeldscherm tussen de speakers. Je kunt er zeker van zijn dat dit beeldscherm opereert als enorme reflector met allerlei negatieve gevolgen voor de afluistering. Denk hierbij aan: een troebel stereobeeld en fase-issues. Dat dit echt zo werkt heb ik zelf getest bij de bouw van een van mijn eerdere studio’s. Ook toen ontstond de vraag waar in hemelsnaam dat beeldscherm heen moest en ook ik dacht, als zo velen, dat een schermpje tussen de speakers geen kwaad kon. En natuurlijk, het is ook de meest voor de hand liggende plek. Omdat ik toch zeker wilde weten wat het effect was, ben ik bij de Praxis een houten plaat gaan halen met ongeveer de zelfde afmeting als het beeldscherm dat ik in gedachte had. Vervolgens heb ik een vergelijking gedaan zodat het effect van het scherm duidelijk werd. Hartstikke duidelijk zelfs. Een scherm tussen de speakers ondermijnd de kwaliteit van je afluistering dramatisch. Niet doen dus. Er zijn alternatieven. Op de foto zie je mij een flink aantal jaar geleden, haha. Dit is een foto van Volver Studio versie 1 (bouw: 2006), de foto is nog van voor de verhuizing in 2017. Zoals te zien zijn de beeldschermen (half) verzonken in het bureau. Een effectieve oplossing!

Daarnaast kun je natuurlijk ook een beeldscherm naast je speakers plaatsen op een tweede tafel of zoals bij Audioworkx met een flinke monitorarm. Zo kun je het beeldscherm voor je neus hebben als je zit te editten en uit het luisterveld plaatsen tijdens de mix. Dit kan overigens alleen als je mixen niet in de computer maakt natuurlijk.

Audioworkx in Hoogeloon: let op de zwarte monitorarm boven het beeldscherm

Het ‘Studio 61’ bureau van Busoaudio

3. Verder wil ik je nog meegeven dat het niet verstandig is om je speaker op het bureau te zetten waar je aan werkt. De trillingen van de speaker worden doorgegeven aan het bureau waardoor deze als een soort klankkast gaat werken. De oplossing hiervoor is eenvoudig: zorg voor losstaande speakerstatieven. De firma Konig & Meyer heeft hier mooie oplossingen voor. Ook kun je misschien zelf iets bouwen? Zijn er geen mogelijkheden voor een apart statief in verband met de beperkte ruimte, dan is het ook mogelijk om je speaker te ontkoppelen van je bureau. Dit kun je doen door gebruik te maken van een zogenaamde Recoil Stabilizer. Het merk Primacoustic maakt deze.

4. We hadden het in dit artikel ook over het verstrooien van geluid. Het diffuus maken van geluid door gebruik te maken van een ongelijk oppervlakte kan bijzonder effectief zijn. Hoek van inval is hoek van uitval. Zorg je ervoor dat het geluid dat weerkaatst in allerlei richtingen gaat, dan heb je minder last van dominante reflecties in je ruimte. Met name de wand direct achter de luisterpositie is heel geschikt voor deze toepassing. Je kunt prefab diffusers kopen maar er zijn ook allerlei DIY oplossingen. Zo maak je met wat hout, een pot lijm en flink wat geduld je eigen ‘Sky Line’ diffuser. Een dergelijke diffuser lijkt een beetje op de sky line van een grote stad, vandaar de naam. Hang het paneel achter je luisterplek en je zult versteld staan van het verschil!
Wat ook goed kan werken als diffuser is een goed gevulde boekenkast. Elk boek heeft zijn eigen hoogte, breedte en diepte. Plaats je de verschillende boeken in een rijtje naast elkaar dan krijg je automatisch een ongelijk oppervlakte. Een diffuser dus. Menig studio heeft deze effectieve truc al eens toegepast. En je hebt altijd wat te lezen natuurlijk.

Tot zover weer, happy music.
Crip